Transactions Per Second (TPS) trong Crypto là gì?

Transactions per second (TPS) là chỉ số hiệu suất quan trọng trong lĩnh vực tiền mã hóa và blockchain, đo lường số lượng giao dịch mà một mạng lưới có thể xử lý trong một giây. Khi tiền kỹ thuật số ngày càng được sử dụng rộng rãi, việc hiểu TPS trở thành yếu tố then chốt để đánh giá hiệu quả và khả năng mở rộng của các mạng blockchain.

Hệ thống ngân hàng truyền thống thường có thời gian xử lý giao dịch không rõ ràng và kéo dài nhiều ngày, nhất là đối với thanh toán quốc tế. Tiền mã hóa ra đời để khắc phục điểm yếu này, mang lại tốc độ xử lý giao dịch nhanh và minh bạch hơn. Ví dụ, trong khi các ngân hàng thông thường cần vài ngày để hoàn thành thanh toán, Bitcoin có thể thực hiện cùng giao dịch trong chưa đầy một giờ. Sự cải thiện tốc độ này khiến TPS trở thành chỉ số cốt lõi được cả người dùng lẫn nhà phát triển tiền mã hóa quan tâm sát sao.

Transaction Per Second (TPS) là gì?

Transactions per second là số lượng giao dịch mà mạng lưới blockchain có thể xử lý trong một giây. Chỉ số này khác nhau giữa các mạng blockchain, tùy thuộc vào kiến trúc nền tảng và lựa chọn thiết kế của mạng đó.

Các mạng blockchain thường công bố hai chỉ số TPS: TPS trung bình và TPS tối đa. TPS trung bình thể hiện hiệu suất mạng khi vận hành bình thường, còn TPS tối đa quan trọng trong các thời điểm giao dịch tăng đột biến—như khi thị trường biến động mạnh, nhiều người dùng cùng gửi giao dịch. Khi đó, mạng cần đạt TPS tối đa để tránh tắc nghẽn.

Bitcoin—dù là đồng tiền mã hóa lớn nhất và nổi tiếng nhất—lại có TPS nằm trong nhóm thấp nhất. Nguyên nhân xuất phát từ cam kết của cộng đồng với sự phi tập trung. Ngược lại, các hệ thống thanh toán tập trung như VISA được cho là có thể đạt trên 65.000 giao dịch mỗi giây, thể hiện hiệu suất vượt trội so với Bitcoin và nhiều đồng tiền mã hóa khác. Sự chênh lệch này phản ánh thách thức cân bằng giữa phi tập trung và hiệu năng xử lý giao dịch.

TPS có ý nghĩa như thế nào đối với tốc độ của mạng blockchain?

Chỉ số TPS phản ánh trực tiếp tốc độ và hiệu suất tổng thể của mạng blockchain. Hiểu transactions per second giúp đánh giá tác động của tốc độ mạng tới trải nghiệm người dùng. TPS phản ánh số lượng giao dịch xử lý mỗi giây, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định tốc độ mạng. Thời gian hoàn tất giao dịch—khoảng thời gian xác nhận và ghi nhận giao dịch vĩnh viễn—là chỉ số quan trọng bổ sung cho TPS khi đánh giá hiệu quả blockchain.

Hiệu suất của Bitcoin là ví dụ điển hình. Mạng này có TPS trung bình khoảng 5 giao dịch mỗi giây, tối đa có thể lên đến 7 TPS trong một số điều kiện. Từ khi ra đời, đã có nhiều đề xuất tăng TPS cho Bitcoin, như mở rộng kích thước khối hoặc cải thiện cơ chế đồng thuận. Tuy nhiên, cộng đồng Bitcoin phần lớn đều giữ quan điểm bảo toàn thiết kế và cấu trúc ban đầu của mạng.

Cách tiếp cận này khiến TPS của Bitcoin luôn thấp, nhất là khi so với các mạng blockchain hiện đại có thể xử lý trên 60.000 TPS. Ethereum là trường hợp đối lập: ban đầu chỉ đạt tối đa 15 TPS, nhưng sau khi chuyển sang cơ chế đồng thuận Proof of Stake, khả năng xử lý của Ethereum được nâng lên đáng kể, các chuyên gia ước tính hiện Ethereum có thể đạt từ 20.000 đến 100.000 TPS.

Tốc độ giao dịch trên blockchain có quan trọng không?

Trong nền kinh tế số hiện đại, tốc độ giao dịch ngày càng quan trọng. Người dùng kỳ vọng giao dịch nhanh, liền mạch, biến câu nói "thời gian là tiền bạc" thành thực tế. Đối với blockchain, tốc độ giao dịch tác động trực tiếp tới trải nghiệm và tính cạnh tranh của mạng lưới.

Khi thị trường tiền mã hóa mở rộng đến hàng triệu người dùng, chỉ số TPS cao là điều kiện tiên quyết cho thành công. Nếu mạng không xử lý kịp giao dịch, sẽ xảy ra tắc nghẽn, các giao dịch phải chờ lâu mới được xác nhận.

Phí giao dịch cũng là yếu tố cần tính tới. Giao dịch tiền mã hóa thường có phí thấp, giúp tiết kiệm so với ngân hàng truyền thống. Tuy nhiên, nếu muốn giao dịch được xử lý nhanh, nhiều người dùng sẵn sàng trả phí cao hơn để ưu tiên cho thợ đào. Khi điều này trở thành phổ biến, phí trung bình tăng lên và vượt quá khả năng chi trả của nhiều người. Vì vậy, hiểu transactions per second là yếu tố không thể thiếu với bất kỳ mạng blockchain nào.

Khả năng mở rộng cũng rất quan trọng. Khi nhu cầu sử dụng tiền mã hóa tăng, mạng phải nâng cao công suất TPS để đáp ứng, nhất là lúc thị trường biến động mạnh. Khả năng mở rộng tốt giúp blockchain tránh tắc nghẽn và đảm bảo trải nghiệm người dùng liền mạch.

Mạng tiền mã hóa nào nhanh nhất?

Ngay từ đầu, các nhà phát triển đã nhận ra hạn chế về khả năng mở rộng của Bitcoin, dẫn đến nhiều năm nghiên cứu, phát triển các giải pháp blockchain nhanh và mở rộng hơn. Hiện nay, nhiều mạng tiền mã hóa đã ra mắt với TPS vượt trội.

Solana là một trong những mạng nhanh nhất hiện nay. Theo whitepaper, Solana lý thuyết có thể đạt 710.000 TPS. Trong thực tế, mạng này dễ dàng đạt 65.000 TPS, và các nhà phát triển tin rằng 400.000 TPS là khả thi. Dữ liệu ngành ghi nhận TPS trung bình ngày tối đa ấn tượng. Thời gian hoàn tất khối của Solana từ 21 đến 46 giây, nhanh hơn rất nhiều so với tối thiểu một giờ của Bitcoin.

SUI ra mắt mainnet với vai trò blockchain Layer-1 không cần cấp phép, sở hữu năng lực TPS mạnh mẽ. Dữ liệu ngành xác nhận SUI đạt TPS trung bình ngày tối đa cao, dự án công bố khả năng tối đa 125.000 TPS. Mạng sử dụng xử lý song song giữa các validator để tăng thông lượng, giảm độ trễ, nâng khả năng mở rộng. Tối ưu hóa xử lý giúp giao dịch được xác nhận ngay tức thì và từng giao dịch được xác thực riêng biệt.

BNB Smart Chain cũng là mạng hiệu suất cao, ghi nhận tốc độ TPS thực tế ấn tượng. Mạng hỗ trợ hợp đồng thông minh và tương thích với Ethereum Virtual Machine, giúp người dùng tiếp cận hệ sinh thái ứng dụng phi tập trung (DApps) và công cụ phát triển của Ethereum.

Các mạng hiệu suất cao khác có thể kể đến Ethereum, sau nâng cấp lớn đã nâng TPS tối đa từ 12-15 lên 100.000—một bước tiến lớn nhờ sự phổ biến và hệ sinh thái DApps đa dạng. XRP của Ripple cũng đáng chú ý. Dù không dùng blockchain truyền thống mà chạy trên RippleNet, mạng này được cho là xử lý tới 50.000 TPS, vượt xa SWIFT, dù vẫn còn tranh cãi về tính phi tập trung.

Kết luận

Transactions per second là chỉ số cốt lõi trong đánh giá hiệu suất và khả năng mở rộng của mạng blockchain. Khi tiền mã hóa ngày càng phát triển toàn cầu, việc hiểu rõ TPS ngày càng quan trọng. Năng lực TPS cao là tiêu chí không thể bỏ qua. Những bước tiến về TPS ở các mạng blockchain lớn cho thấy ngành đã có giải pháp thực sự để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng.

Việc chuyển từ mức 5-7 TPS của Bitcoin sang các mạng như Solana đạt 65.000 TPS trong thử nghiệm cho thấy tiến bộ vượt bậc của công nghệ blockchain. Tăng tốc độ xử lý giao dịch không chỉ rút ngắn thời gian chờ, giảm tắc nghẽn mà còn giúp blockchain cạnh tranh với các hệ thống thanh toán truyền thống.

Khi ngành tiếp tục phát triển, nâng cao transactions per second sẽ luôn là ưu tiên nhằm đảm bảo blockchain đáp ứng nhu cầu trong tương lai, đồng thời giữ vững tính phi tập trung và bảo mật. Những đổi mới này là nền tảng cho thành công bền vững của ngành tiền mã hóa, mở đường cho việc ứng dụng rộng rãi vào hệ thống tài chính truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

Cách tính transactions per second?

TPS được tính bằng cách chia tổng số giao dịch cho tổng số giây của khoảng thời gian. Ví dụ: 8.370 giao dịch/ngày chia cho 86.400 giây = 0,097 TPS.

Thế nào là TPS cao?

TPS cao (Transactions Per Second) thường trên 1.000, cho thấy blockchain có thể xử lý nhiều giao dịch cùng lúc, tăng tốc độ và giảm phí giao dịch.

TPS là gì? Có ví dụ không?

TPS là viết tắt của Transactions Per Second. Ví dụ: một blockchain xử lý 1.000 giao dịch trong 10 giây sẽ có TPS là 100.