Transactions Per Second (TPS) trong lĩnh vực Crypto là gì?

Transactions per second (TPS) là chỉ số hiệu suất quan trọng trong hệ sinh thái tiền mã hóa và blockchain. Khi các đồng tiền kỹ thuật số tiếp tục phát triển, cạnh tranh với hệ thống tài chính truyền thống, tốc độ xử lý giao dịch đã trở thành yếu tố then chốt quyết định hiệu quả và khả năng sử dụng của mạng lưới. Việc nắm rõ TPS rất quan trọng đối với cả người dùng và nhà phát triển mong muốn đánh giá hiệu năng và khả năng mở rộng của blockchain.

Transaction Per Second (TPS) là gì?

Transactions per second (TPS) là chỉ số nền tảng đo lường lượng giao dịch mà một mạng blockchain có thể xử lý trong một giây. Chỉ số này phản ánh năng lực vận hành và hiệu quả của hệ thống blockchain. Mỗi mạng blockchain có mức TPS khác nhau tùy vào kiến trúc, cơ chế đồng thuận và định hướng phát triển.

Cần phân biệt hai khái niệm TPS quan trọng: TPS trung bình và TPS tối đa. TPS trung bình thể hiện hiệu suất của mạng trong điều kiện ổn định thường nhật. Ngược lại, TPS tối đa là mức thông lượng cao nhất mạng đạt được tại các thời điểm cao điểm, như lúc thị trường biến động mạnh hoặc có nhiều giao dịch đồng thời.

Đơn cử, Bitcoin, dù là đồng tiền mã hóa đầu tiên và có vốn hóa lớn nhất, chỉ xử lý trung bình từ 5 đến 7 giao dịch mỗi giây. Thông lượng thấp này xuất phát từ cam kết bảo vệ tính phi tập trung và bảo mật của mạng. Ngược lại, các hệ thống thanh toán tập trung như VISA có thể xử lý trên 65.000 giao dịch mỗi giây, cho thấy sự chênh lệch lớn về hiệu suất giữa công nghệ phi tập trung và tập trung. Việc so sánh số lượng giao dịch mỗi giây mà VISA và các mạng blockchain đạt được cho thấy rõ thách thức về khả năng mở rộng khi áp dụng tiền mã hóa thực tiễn.

TPS có ý nghĩa gì đối với tốc độ mạng blockchain?

Chỉ số TPS phản ánh trực tiếp tốc độ và hiệu suất tổng thể của mạng blockchain. TPS đo lường số lượng giao dịch được xử lý mỗi giây, đồng thời liên kết với chỉ số quan trọng khác: thời gian xác nhận giao dịch (transaction finality time), tức thời gian để giao dịch được xác nhận và không thể đảo ngược trên blockchain.

Bitcoin duy trì TPS trung bình ở mức 5 đến 7 giao dịch mỗi giây như một đặc điểm thiết kế. Đã có nhiều đề xuất cải thiện thông lượng, như tăng kích thước khối hoặc thay đổi cơ chế đồng thuận, nhưng cộng đồng Bitcoin chủ yếu giữ nguyên thiết kế gốc nhằm bảo vệ tính phi tập trung của mạng lưới.

Công nghệ blockchain liên tục phát triển với nhiều tiến bộ về năng lực TPS. Ethereum, ban đầu chỉ xử lý được 15 giao dịch mỗi giây, đã nâng cấp lớn với "The Merge" vào năm 2022, chuyển từ Proof of Work sang Proof of Stake. Nhờ đó, mạng lưới đạt hiệu suất cao hơn, với các giải pháp mở rộng trong tương lai có thể giúp Ethereum đạt từ 20.000 đến 100.000 TPS, đánh dấu bước tiến vượt bậc về hiệu năng.

Tốc độ giao dịch blockchain có quan trọng không?

Trong nền kinh tế số hiện đại, tốc độ giao dịch ngày càng trở thành yếu tố quyết định đối với việc ứng dụng blockchain và trải nghiệm người dùng. Xu hướng kỳ vọng giao dịch nhanh, tức thì khiến TPS trở thành tiêu chí quan trọng với bất kỳ mạng blockchain nào. Khi so sánh số giao dịch mỗi giây của VISA và mạng blockchain, tầm quan trọng của việc nâng cao TPS càng rõ nét. Câu nói "thời gian là tiền bạc" thể hiện chính xác giá trị của tốc độ giao dịch trong lĩnh vực tiền mã hóa.

Quy mô người dùng tiền mã hóa toàn cầu ngày một tăng khiến TPS cao trở thành yếu tố cần thiết để đảm bảo hoạt động mạng lưới. Nếu blockchain xử lý giao dịch chậm, sẽ xuất hiện tình trạng nghẽn mạng, xác nhận giao dịch bị trì hoãn và trải nghiệm người dùng bị giảm sút. Hiện tượng này có thể tác động dây chuyền đến toàn bộ hệ sinh thái.

Phí giao dịch cũng là yếu tố làm nổi bật vai trò của TPS. Mạng lưới tiền mã hóa thường có phí thấp so với ngân hàng truyền thống, nhưng khi xảy ra nghẽn mạng, người dùng phải trả phí cao hơn để được ưu tiên xử lý nhanh. Thị trường phí cạnh tranh này dễ khiến chi phí tăng, hạn chế khả năng tiếp cận với người dùng có nguồn lực thấp. TPS cao giúp duy trì thông lượng lớn, tránh tình trạng phí tăng quá mức khi nhu cầu cao.

Khả năng mở rộng blockchain - yếu tố liên quan trực tiếp đến TPS - quyết định năng lực mạng khi quy mô người dùng tăng mạnh. Khi tiền mã hóa được ứng dụng rộng rãi, các mạng cần nâng cao năng lực xử lý giao dịch để đáp ứng nhu cầu. Sự khác biệt giữa TPS trung bình và tối đa trở nên quan trọng vào các giai đoạn hoạt động cao điểm, ví dụ lúc thị trường biến động mạnh làm số lượng giao dịch tăng đột biến. Việc đạt được hiệu suất giao dịch mỗi giây ở mức VISA vẫn là mục tiêu của nhiều dự án blockchain hướng tới ứng dụng đại chúng.

Mạng lưới tiền mã hóa nào có tốc độ nhanh nhất?

Từ khi Bitcoin ra đời, ngành tiền mã hóa đã liên tục phát triển các mạng blockchain hiệu suất cao. Nhận thấy hạn chế về khả năng mở rộng của Bitcoin, các nhà phát triển đã xây dựng nhiều giải pháp tăng thông lượng. Một số mạng blockchain nổi bật về năng lực TPS.

Solana (SOL) là một trong những dự án tham vọng nhất nhằm đạt tốc độ giao dịch cực lớn. Theo tài liệu kỹ thuật, Solana có thể xử lý lý thuyết tới 710.000 giao dịch mỗi giây. Dù đây là con số lý thuyết, mạng đã chứng minh hiệu suất thực tế cao trong thử nghiệm. Nhà phát triển ước tính Solana có thể đạt 400.000 TPS trong điều kiện tối ưu. Các số liệu thực tế cho thấy hiệu suất trung bình hàng ngày mạnh mẽ. Ngoài ra, Solana chỉ mất 21 đến 46 giây để xác nhận khối, nhanh hơn nhiều so với thời gian tối thiểu một giờ của Bitcoin.

SUI trở thành lựa chọn nổi bật trong phân khúc blockchain hiệu suất cao khi ra mắt mainnet năm 2023. Blockchain Layer-1 không cấp phép này đạt hiệu suất TPS trung bình hàng ngày ấn tượng, với khả năng tối đa lên tới 125.000 TPS. Kiến trúc SUI áp dụng xử lý song song bởi validator, tối ưu hóa thông lượng, giảm độ trễ và tăng khả năng mở rộng. Hệ thống xử lý giao dịch tối ưu cho phép hoàn tất giao dịch ngay lập tức, xác thực từng giao dịch riêng biệt, nâng cao hiệu quả hoạt động.

Các nền tảng smart chain được sàn giao dịch lớn hỗ trợ cung cấp lựa chọn hiệu suất cao khác cho người dùng. Những mạng này ghi nhận tốc độ TPS thực tế vượt 300 trong các giai đoạn gần đây, đảm bảo hiệu suất bền vững. Các nền tảng này vừa hỗ trợ hợp đồng thông minh vừa tương thích với Ethereum Virtual Machine, giúp người dùng tiếp cận hệ sinh thái DApp và công cụ phát triển của Ethereum.

Ethereum chuyển đổi sang cơ chế proof-of-stake là bước ngoặt lớn về khả năng mở rộng blockchain. TPS tối đa của mạng đã tăng từ 12-15 lên mức cao hơn. Với quy mô ứng dụng rộng và số lượng lớn ứng dụng hợp đồng thông minh vận hành trên Ethereum, cải tiến này đáp ứng nhu cầu mở rộng cấp thiết.

XRP, đồng tiền mã hóa do Ripple phát triển, nổi bật với cách tiếp cận độc đáo về giao dịch tốc độ cao. Thay vì sử dụng blockchain truyền thống, XRP hoạt động trên RippleNet - hệ thống sổ cái phân tán độc quyền. Dù vấp phải lo ngại về tính tập trung, RippleNet vẫn cho thấy hiệu suất ấn tượng, được cho là xử lý tới 50.000 giao dịch mỗi giây. Thông lượng này vượt xa SWIFT - hệ thống nhắn tin thanh toán quốc tế truyền thống, và tiệm cận mức hiệu suất VISA.

Kết luận

Transactions per second là chỉ số cốt lõi để đánh giá hiệu năng và khả năng mở rộng của mạng blockchain. Khi ngành tiền mã hóa phát triển và được ứng dụng rộng rãi, nhu cầu về TPS cao sẽ càng tăng. Những tiến bộ của Solana, SUI, các nền tảng smart chain lớn và Ethereum chứng minh công nghệ đã sẵn sàng đáp ứng nhu cầu tăng trưởng.

Chuyển đổi từ TPS khiêm tốn của Bitcoin (5 đến 7 TPS) sang các mạng có thể đạt hàng trăm nghìn TPS cho thấy tốc độ đổi mới của công nghệ blockchain. Dù việc đạt hiệu suất giao dịch mỗi giây như VISA vẫn là thách thức, ngành vẫn tiếp tục tiến bộ. TPS cao không tự đảm bảo thành công cho mạng lưới, nhưng là yếu tố thiết yếu quyết định khả năng sử dụng, mở rộng và cạnh tranh trong hệ sinh thái tiền mã hóa. Việc tập trung nâng cao tốc độ giao dịch và khả năng mở rộng là tín hiệu tích cực cho sự phát triển bền vững và ứng dụng đại chúng của blockchain, hứa hẹn tương lai nơi hệ thống phi tập trung có thể sánh ngang hoặc vượt qua hiệu suất của hạ tầng tài chính tập trung như hệ thống xử lý thanh toán của VISA.

FAQ

Tiền mã hóa nào đạt 100.000 giao dịch mỗi giây?

Hiện chưa có đồng tiền mã hóa nào duy trì ổn định ở mức 100.000 TPS. Ethereum đặt mục tiêu này, các dự án khác tập trung cải thiện khả năng mở rộng và tốc độ giao dịch.

Bitcoin xử lý được bao nhiêu giao dịch mỗi giây?

Bitcoin xử lý tối đa 7 giao dịch mỗi giây. Nguyên nhân là do giới hạn kích thước khối, cản trở tốc độ xử lý.

Tiền mã hóa nào đạt 6.500 giao dịch mỗi giây?

Avalanche có thể xử lý 6.500 giao dịch mỗi giây, gấp 3 lần năng lực của VISA. Thành tích này đạt được nhờ cơ chế đồng thuận proof-of-stake tiên tiến.